Në Shqipërinë post-diktatoriale, futja dhe konsolidimi i institutit të referendumit kanë përbërë një element thelbësor të procesit të tranzicionit demokratik dhe të përpjekjeve për ndërtimin e një sistemi politik që garanton pjesëmarrjen e qytetarëve në vendimmarrjen publike. Megjithatë, zhvillimi i kuadrit ligjor që rregullon referendumin ka qenë një proces gradual, shpeshherë i ngadalshëm dhe i shoqëruar nga tensione të vazhdueshme midis synimit për zgjerimin e demokracisë së drejtpërdrejtë, nevojës për ruajtjen e stabilitetit institucional dhe shqetësimit për parandalimin e instrumentalizimit politik të këtij mekanizmi.
Ky studim synon të ofrojë një analizë kritike dhe krahasuese të evolucionit të legjislacionit shqiptar mbi referendumin nga viti 1991 deri në ditët e sotme, duke identifikuar fazat kryesore të zhvillimit historik, kufizimet kushtetuese dhe procedurale, si dhe efektet praktike të zbatimit të këtij instituti në jetën politike të vendit. Në mënyrë të veçantë, analiza do të krahasojë modelin shqiptar me atë të dy vendeve fqinje, Italisë dhe Maqedonisë së Veriut, me qëllim evidentimin e ngjashmërive dhe dallimeve thelbësore.
Nëpërmjet kësaj qasjeje krahasuese, studimi synon të vlerësojë nëse kuadri aktual ligjor shqiptar arrin të krijojë një ekuilibër të arsyeshëm ndërmjet mundësisë reale të qytetarëve për të ushtruar sovranitetin në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe nevojës për të mbrojtur rendin kushtetues nga rreziqet që mund t’i kanosen atij.
