Fondet e Bashkimit Evropian përbëjnë një nga instrumentet kryesore të mbështetjes financiare për vendet kandidate, duke synuar nxitjen e reformave strukturore, forcimin e institucioneve, zhvillimin socio-ekonomik dhe përafrimin gradual me acquis communautaire. Për Shqipërinë, këto fonde – veçanërisht Instrumenti i Asistencës së Para-Anëtarësimit (IPA), programi IPARD dhe mekanizmat e përbashkët të investimit si WBIF – nuk përfaqësojnë vetëm burime financiare, por edhe një provë konkrete të kapaciteteve institucionale, nivelit të transparencës, llogaridhënies dhe respektimit të sundimit të ligjit.
Zgjedhja e kësaj teme buron nga mospërputhja e vazhdueshme midis rolit strategjik që fondet e Bashkimit Evropian pritet të luajnë në procesin e integrimit evropian të Shqipërisë dhe performancës reale të vendit në absorbimin, menaxhimin dhe mbrojtjen e interesave financiare të BE-së. Pavarësisht alokimeve të konsiderueshme financiare gjatë cikleve IPA II dhe IPA III, vërehet një histori e përsëritur vonesash në zbatim, problematika strukturore në menaxhim, nivele të ulëta të përthithjes dhe raste serioze parregullsish, veçanërisht në sektorët e bujqësisë dhe infrastrukturës.
Raportet vjetore të Komisionit Evropian, gjetjet e Transparency International dhe hetimet e OLAF konfirmojnë se këto sfida nuk janë thjesht të natyrës teknike, por lidhen drejtpërdrejt me korrupsionin sistemik, dobësitë në mekanizmat e kontrollit administrativ dhe mungesën e ndjekjes efektive penale. Në këtë kontekst, monitorimi i përdorimit të fondeve të Bashkimit Evropian merr një rëndësi thelbësore jo vetëm për vlerësimin e ndikimit ekonomik të tyre, por edhe si një tregues real i progresit institucional të Shqipërisë në rrugën drejt anëtarësimit në BE.
